ЦАС ОРЛОО...

Цас орлоо. Хүүхдийн сэтгэлийн өнгө ийм байдаг бол уу...Хайрламаар ариг цагаан цас. Хүүхдүүд дээр нь хөөрхөн мөрөө гаргах гэж яарна. Ээж аав нь гутлаа норголоо гэж үглэнэ. Тэд цасан хүн хийнэ. Оройхон хамаг хувцас нь норсон хөлдүү нойтон юм орж ирнэ. Хэрэг мандана. Хиргүй цагаан сэтгэлийнх нь өнгө цагаанаараа л ... Юу ч бичээгүй юм шиг. Маргааш нь дахиад л гарна. Бас л гулгана. Нэгэн лүүгээ цас шиднэ...Айлын цонх онож мэднэ. Тэгвэл шийтгэлтэй.
Цас орлоо. Цамцаа дэрвүүлэн гүйсэн хүүхэд нас минь бодогдоно. "Ард түмэн бол юу ч бичээгүй цагаан цаастай адил. Түүн дээр юу ч бичиж болно" гэж нэг даргын үг бий...Дарга биш ээ...Том улсын том удирдагчийн үг...Гашуун боловч үнэн үг. Манай дарга удирдагч нар бол лав хэлэхгүй үг. Тэд мэдэж байсан ч хэлэхгүй. Ард түмэн цагаан цаас гэдгээ мэдээд өөрийнх нь үзэл бодлыг бичүүлэхгүй бол яана гэж айна. Тэгээд л цээжин цаанаа хав дарчихна...
Цас орлоо. Эхийн цагаахан сэтгэлийн өнгө шиг, ариун цагаан сүүнийх нь өнгө шиг цас орлоо. Хог асгасан довцогоос эхлээд , алт агуулсан хөрс шороо, ядуу айлын ноорхой гэр, баян айлын тансаг байшин дээр хүртэл алагчлалгүй орлоо. Дэлхийд өвөл болсны зардас энэ цагаахан цасан дээр зөөлөн гишгэж чихруулан алхахдаа олон зүйлийг бодлоо. Энэ цасан дээр хөөрхөн хүүгийн мөр, нарийхан шөвгөр өсгийтэй гутлаар зэгзэгнэн гишгэсэн бүсгүйн мөр, хашаанаасаа гараад ойр ойр гишгэсэн буриад монгол гуталтай эмгэний мөр, харуй бүрийгээр яарсан бол уу гэмээр хол хол алхсан залуугийн мөр гээд юу эс байх вээ...Эрээлсэн дараалсан мөрүүд.... Үүнийг хараад өнөөх дарга удирдагч нар ард түмэн биднийхээ ариун цагаан сэтгэл дээр ингээд л бичиглэчихдэг байх даа гэж бодохын сацуу сэртхийнэ...Цас орлоо. Орсон цасан дээр хүн бүхэн мөрөө гаргаа даа...

Òýíýìýë

Äýýâýð äýýð íýã áîëæìîð æèâ æèâ äóóãàðàí íààø öààø ñàðüñàí õºëºº ãÿëàëçóóëàí ã¿éíý. Øèäýð øèäýð áîðîî îðæ áàéãàà þì øèã ò¿¿íèé ÷èìýýã ÷àãíàí õýñýã çóóð çîãñëîî. Àìàíäàà íýã æààõàí äýðñ çóóæýý. Äýýâðèéí äîîðõ æèæèã õîíãèë í¿õ ð¿¿ ë îðîõ àëñûí ñàíààòàé áîëîëòîé. Ýñâýë íýãèéãýý õ¿ëýýãýýä áàéæ ÿäààä áàéãàà íü òýð þì óó... Áè ÷èìýýã¿é çîãññîîð ë áàéëàà. Óðä õàøààíû áóëàíãààñ ºíººõ òýíýìýë õ¿¿õýä ãàðààä èðëýý. Í¿¿ð íü õàëòàéæ, í¿ä íü íóóõòààä, ¿ñ íü ºðâèé㺺ä ñàÿõàí ñýðñýí áîëîëòîé. Õèð äàã áîëñîí õóâöàñíû îðîíöîã íü òýð ÷èãýýðýý öàãààí øîðîî...Ýíý çîëèã õààíà õîíîã òººð¿¿ëñýí þì áîë äîî...Ààí òýð õýí ãóàéí óðä áàéäàã õóó÷íû ÇÈË-130 ìàøèíû á¿õýýãíèé òºìºð äîòîð ë õîíîñîí áàéæ òààðàõ íü...Í¿ä äàëüä÷èí õàæóóãààð ºíãºðºõºä íü ºðºâäºõ õàðàìñàõûí ñýòãýë õºäºëæ õàìðûí ¿ç¿¿ð õàòóóðààä èðëýý...Õàëààñàà òýìòýðòýë öààñ äóóãàðàõ øèã áîëîõîä õýäýí çàäãàé òºãðºã áàéãàà þì áîë óó ãýýä óõëàà. Þó ÷ áàéäàãã¿é ýíý òýð óòàñ òýìäýãëýñýí ¿ð÷ãýð öààñíû ººäºñ ë áàéíà. Òýãòýë ÷ ºíººõ òýíýìýë õ¿¿ õîëîî ÿâ÷èõëàà. Ìàíàé ýíä ¿¿íýýñ ººð òýíýìýë áàéõã¿é ë äýý. Õººðõèé ãàíö ¿¿íèéã ë òýíýìýë çàÿà õ¿ëýýæ áàéñàí þì áàéëã¿é äýý. Òýíýìýë õ¿¿ä äàðàà òààðàëäàõààðàà çààâàë õýäýí òºãðºã ºãíº äýý. Èíãýæ áîäîîä äýýâýð òèéø í¿ä áýë÷ýýâýë ºíººõ áîëæìîð àëãà àà...Õàðèí èõ ë îéðõîí æèâ æèâ ãýõ äóó íü ãàð÷ áàéíà. Òýð æèæèã õîíãèëäîî íàìàéã òýíýìýë õ¿¿ã õàðæ çîãñîõ õîîðîíä àìæààä îð÷èõñîí áîëîëòîé. Òýãòýë ýñýðã¿¿ áîäîë ìèíü íàìàéã õîðãîîæ ýõýëëýý. ×è ÷ òýíýìýë çàÿàòàé ø¿¿ äýý...Îäîî èíãýýä òýíýõã¿é þó...Ýíý íàñààðàà ë òýíýæ áàéíà. Òýíýñýí ñóì òàðõèíä ãýæ ¿ã áèé ø¿¿, íºõºð ìèíü. Íýã ë ºäºð òýíýìýë çàÿà ÷èíü ÷àìàéã îðõèíî. ªº áè òýíýìýë þì óó...Òèéìýý, ×è òýíýìýëèéí òýíýìýë ãýæ óõààí áîäîë ìèíü íàìàéã àëãàäàõ øèã áîëëîî.. . Õààíà òýíýñíèéã ìèíü õýëýýä ºãºº÷. Ñàÿûí õ¿¿ ýíý áèåýðýý òýíýæ ÿâàà íü èë áàéíà. ×èíèé ñýòãýë ýíý íàñààðàà òýíýæ áàéãàà ø¿¿ äýý... Õ¿íä ë õàðàãäàõã¿é áîëîõîîð ÷è ÷ºäºðòýé þì øèã ãýð àæèë õî¸ðûí õîîðîíä ÿâæ áàéãàà ãýõ íü òýð...Óõààí áîäîë ìèíü ýý, òà ë íàìàéã èíãýæ òýí¿¿ëñýí ø¿¿ äýý ãýâýë: Òèéì íü ÷ òèéì. ×àìä òýíýõýýñ ººð òàâèëàí çàÿàãààã¿é þì. Àìüäðàë ãýäýã àëäààòàé îíîîòîé áàéäàã áîëîõîîð òýð ø¿¿ äýý... ×èíèé òýíýìýë çàÿàíä àëäñàí þì ÷ áèé, îíîñîí þì ÷ áèé...Ñàéõàí ñýòãýë ÷èíü òýíýæ ÿâàõäàà îëîí ñàéí ¿éë õèéæ, îð÷ëîíã õàéðûí í¿äýýð õàðæ, õ¿íä çºâ ñýòãýëýýð õàíäàõ óõààí ñóóëãàñàí þì. Äààí÷ ÷è òýíýõýý çîãñîîãîîã¿é. Îäîî áîëîî äîî ãýæ áîäîîã¿é. Îäîî ÷ ÷è òýíýæ ë ÿâàà. Îð÷ëîí àãóó óóäàì. Òýíýìýë õ¿¿ õî¸ð áàéøèí, õîãèéí öýã ýíý òýðýýð òýíýæ ºäðèéã ºíãºðººæ øºíèéí áîð õîíîãò íºìºð áàðàà äàãàí õîíîã òººð¿¿ëäýã þì. Ò¿¿íèé áýë÷ýýð õîëã¿é ýý... Õàðèí ÷èíèé ñýòãýë äýâýí äýëõèéã õýðýí òýíýæ ñàéí ¿éëèéí çàðààë áîëæ, ìóó ¿éëèéí ãýð÷ áîëñîîð ºäèé õ¿ðëýý...Ýíý òýíýìýë çàÿà ÷èíü òºãñºõºä ÷èíü ë ¿ëäýõ áèç ýý... Óõààí áîäîë ìèíü íàäòàé èéí õóó÷èëëàà. Òýíýìýë õ¿¿ õààíà ÿâààã áè òààæ ìýäýõèéã õ¿ññýíã¿é. Òýð áàéøèíãèéí öààíàõ õîãèéí òàíòàí õàâüä ë áàéãàà áîë óó... Çà ãýðòýý îðü¸ äîî. ªíººõ áîëæìîð æèâ æèâ äóóãàðñààð ë íàìàéã ãýð ë¿¿ ìèíü ¿äëýý...Áè òýíýìýë çàÿà... òýíýìýë ñýòãýë ãýæ ¿ãëýñýýð ãýðèéí ç¿ã àëõëàà...

Малгайн доор толгой байдаг хорвоод
Манан дунд уулс байдаг дэлхийд
Дуу эс хүрэх газар гэж бий
Дуугаа хурааж суух өдөр бас бий...
Толгойн дотор ухаан залардаг хүмүүнд
Тоотой насанд үхэл ирдэг тавиланд
Ухаан эс хүрэх ухаарал гэж бий
Уйтгарлаж суух өдөр бас бий...

Нутгаасаа ирлээ...

Говь нутаг холын холоос цайвалзаад, хөнгөн цэнхэр зэрэглээндээ хүлүүлж дүнсийгээд...алсад их Алтайн цаст оргилууд сэрүү татаад...Би нутаг руугаа гүйгүүл морин адил очиж явна...Нутаг минь намайг урин дуудаад сэтгэлийн гэгээн үзүүрт торолзоод л байна. Өвгөд минь бодогдож байна. Байгаа нь хэд билээ...Уул усандаа шингэсэн нь хэд билээ... Ухаан хүрэхгүй цэлэмгэр тэр их талыг туулаад очно. Хэн угтах билээ... Хэн эс угтах билээ...Нутаг минь цэнхэртээд...Уул усаа гэсэн миний уяруу зөөлөн ухаан саяхан толгойлсон хөмүүлийн ягаан цэцэг шиг болчихжээ...Хөмүүлийн толгой ягаанаараа намрын сар гарчхаад байдаг...Говь нэг л ийм дээ...

ТОГЛООМ

Бүсгүй хүн цагаан зээр хоёр нутаггүй гэх...Миний бодлоор бол бүр ч их нутагтай. Хаана л бол хаана амьдрах. За энэ ч яах вэ...Нутаг минь их санагдаж байна. Элстэй өөжин, шорвог устай гар худгууд, хужир мараатай тойрмууд, хулан жороо нисч буусан харганатай толгод...ер бүгдээрээ нүдэнд харагдаад болохгүй нь. Нутгаа санахын жаргалтай зовлон миний цээжин цаана гөлөглөчихжээ. Нутаг гүйсэн адуу ингэдэг л байх даа... Нэгэнтээ би "Гүйгүүл морин" гэдэг дууны шүлэг бичиж ахуйдаа сэтгэл үймэрч, яавал нутаг руугаа очих вэ...гээд бодолхийлснээ...сэтгэл зүрх минь аль эрт тэнд оччихсон гэж уужирч байсан. Тэгээд л
"Ээжээ санасан сэтгэлийн хайраа
Гүйгүүл морины дэлэнд уямаар аа
Эцгийн гэрийн дулаан хоймортоо
Гүний нутгаас яаран очмоор оо..." хэмээн бичиж билээ... Нутгаа санах гэдэг эх орноо хайрлахын үүтгэл буюу...Манай нэг яруу найрагч "ядуу хүнд нутаг байдаггүй..." хэлж байсан. Үүнийг их л тунгаан бодож байлаа.Үнэн ч юм бол уу... Ёстой өнөө цагаан зээр, бүсгүй хүн хоёрын үлгэр л энэ байх гэж эрэгцүүлсэн. Хөөрхий муу ямаан хорхой эëñэн дээр саравгар мөрөө гарган гүйж явна. Түүнийг явж байгаа зүгээс нь өөр тийш болговол зөрүүд юм шиг эргээд л дайрдаг сан...Одоо эргээд бодоход нутгаа л тэмцэж байгаа тэр байх даа...Нутаг минь гүйгүүл хонгор сэтгэлд ирээд налайчихлаа. Дэрстэй товцогт нь хэдэн ямаа тургилан гүйж, тэртээх хадтай ухаагаар хонин сүрэг тааваараа бэлчээд энд нэг гэрийн буурины улбаан дээр эрт үеийн хятад шаазангийн эрээн хагархай он жилийг тээн гялалзаад... Би багадаа гоё эрээн шаазангийн хагархай нүүсэн айлын буурин дээрээс олвол хичнээн гоё тоглоом олсон шиг баяладаг байж билээ. Тэр хагархайгаа нандигнан хадгалж, нүүдлээс нүүдэлд ер хаяхгүй шүү дээ. Айл саахалтын хүүхдүүдэд тэр л гоё хээтэй шаазангийн хагархайгаараа гайхуулна... Одоон цагийн хүүхдийн тоглоомын дэлгүүрт орохтой адил айлын гэрийн буурь хэсэх дуртай байж билээ... Бидний багын тоглоомыг нүүгээд явсан айл л үлдээдэг байж... Магадгүй манай гэрийн буурин дээр айлын хүүхдүүд ирж бас тоглоом олдог л байсан биз...Би хятад гангар хэдийг хагалж хүн болсон юм бүү мэд... Тэр бүхэнд айлын хүүхдүүд манай гэрийн буурин дээрээс ямар гоё тоглоом олж байсан бол...Нутгаа санахаар тоглоомоо л бодох. Надтай хамгийн ойр байж, миний баяр жаргалыг хуваалцаж, бас намайг тоож байсан хэдэн шаазангийн хагархай, элдэв дүрстэй чулуун тоглоомууд минь та нарыгаа их санаж байна. Х¿¿хä¿¿ä маань үүнийг ойлгохгүй л дээ...Тэд бол элдэв үсэрдэг цовхордог, орилдог чарладаг, буудалцдаг элдэв эрээн мяраан тоглоомоо санаж, тоглоомын газар үүр цүүр болтол ухаан алдан тоглодог оо л бодно. Буруу нь юу байх вэ....Цагийн юм цагтаа гэж энэ. Бидний үед хүүхдийн тоглоом гэдэг хээр хөдөө хөндлөн гудас байдаг, эх орон минь, эх нутаг минь тэр чигээрээ хүүхдийн парк байлаа. Дэлгэр зуны хөхөмдөг талдаа унтаж хоцорсон хэдэн унагаа уралдуулчихна...Хонины бэлчээрт шивээн толгой барилдуулчихна. Хонь үдлэхийг дэрсний толгойд хоргол хатгаад нарны цаг ашиглачихна...Тэгснээ нэг мэдэхэд " мэргэн гоодой" мэдсэн тийшээ унаарай гээд мэргэлчихсэн сууна... Юм бүхэн нь дэргэд хөлөөр нэг хөглөрсөн хүүхдийн цэцэрлэг шиг хөдөөд өссөн болохоор би нутгаа саналгүй дээ... Нутаг минь чи миний багын дүр төрхийг улам тод хадгалж байдаг болохоор би тоглоомоо арай ч илүү санаад байх шиг. Нутгаа санахын зөөлөн цагаан бодолд миний хэдэн тоглоом өнгө алаглаад л...

įËÈÉ...

Ýíý ñàéõàí õîðâîîä ÿàæøóóõàí ÿâààä òºðñºí áîäèéã õóâèðãàõ áèëýý...Á¿õíèéã ìýäýæ, á¿ëòãýð õî¸ðîîðîî õàðæ, äýëäãýð õî¸ðîîðîî ñîíñîæ, ñàðàâãàð õî¸ðîîðîî òýìòýð÷, ñàðõàãàð õî¸ðîîðîî ¿íýðëýæ ÿâààä íàñûã ýëýýõýýñ èë¿¿ æàðãàë ãýæ áàéäàã áîë óó... Áóðóó ýðãýñýí õîðâîîãèéí áóðàíòàãèéã áóñäààñ ò¿ð¿¿ëæ áàðèõ ãýõ íü óóëãàì÷ õ¿íèé çàí áîëîëòîé...¯çýýã¿é þìàà ¿çýæ ¿õýð öàì õàðàéëàà ãýæ íýã ¿ã áàéäàã. Ñîíñîõ ó÷èðã¿é þì ìºí ÷ èõ ñîíñîãäîæ, õàðàõ ó÷èðã¿é þì ìºí ÷ îëîí õàðàãäàæ, ¿íýðëýæ áîëîìã¿é ¿íýð ìºí ÷ èõ ¿íýðòýõ áîëëîî... Îäîî ÿàõ ¸ñòîé þì áîë äîî...Ä¿ëèé ä¿ìáý îðãèîä ë ÿâæ áàéâàë áàðàõ ìèíü...Õºãøèí õ¿íèé ýíý ¿ã èõ îíîñîí þì øèã ñàíàãäàíà. Àé äàà. Àëàã õîðâîî. Áººð àëàã ¿íýý øèã ýíý äýëõèé äýýð Ẻðºíõèé òîëãîé ìºðºí äýýð áàéõàä ìºí ÷ èõ þì ¿çýõ íü äýý. Ç¿ãýýð ë íýã ÿâàõàä ìèíü ç¿ðõ ç¿ñýæ, ýëýã ýìòýëñýí õè÷íýýí ÷ õàð ¿éë áîëîõ þì áý äýý... Òýð á¿õíèé òîîãîîð ñýòãýë ýëýãäýæ, èòãýë öóóðàõ íü äààí÷ õàðàìñàëòàé... Ìàíàé íóòàãò íýã ä¿ëèé ºâãºí áàéæ áèëýý...Ò¿¿íèéã ë îäîî èõ ñàíàõ þì äàà. Õººðõèé 人 õºëñºº àð÷ààä ë ã¿éæ ÿâàõ. Õîò àéëûí áàãà÷óóë àð õîðìîéä íü íóóãäàæ ýëäýâëýõýä õàðàõã¿é ë áîë þó ÷ ìýäýõã¿é. Õ¿í ìýíäýëñýí ÷, õàðààñàí ÷ "ñàéí õº" ãýýä èíýýæ áàéõ...Óóðëàõûã íü áè ë îëæ õàðààã¿é ñàíàãäàíà. Õ¿ì¿¿ñ ò¿¿íèé äýðãýä ýíý ìóó ä¿ëèé þó ë äóóëàà àæ... Ñîíñäîã þì øèã õèðäýýíã¿é àíõààð÷ õ¿íèé ¿ãýíä äóðëàæ áàéãààãèé íü...Çà ä¿ëèé ãîäèë ìèíü "ÿâ ÿâ" ãýýä ãàðààð äîõèõîä ë ñàÿ íýã õîëäîõ...Õººðõèé 人 òýð ä¿ëèé õè÷íýýí ñàéõàí ñýòãýëòýé ãýý÷...Õ¿¿õýä øóóõàä õºãøèí õºâºº ýð ýì ãýõã¿é õºëñºº øóäðààä ë àæèë õèéæ, äýì òóñ áîëíî. ªìíº õîéíî íü îðæ ººðèéíõºº þì øèã ë ç¿òãýíý. Óóðëàñàí áóõèìäñàí øèíæ åð ¿ã¿é. Óëààí ãàðààðàà ë ¿çíý. Ä¿ëèé ºâãºí íýã ºäºð ë èõ ãóíèãëàñàí þì. Áîðîî øèâðýýä òýð ºäºð áàñ òèéì ÷ ñàéõàíã¿é. Íàìàð îðîé öàã. Äàë ìºð íü ãàíäñàí õºõ äààëèìáàí òýðëýã íü æààõàí íîð÷èõñîí ìàëûí õàøààíû áóëàíä óðàâãàðäóó çîãñîõîä íü áè ã¿éæ î÷èæ áèëýý...Òýð óðüäûíõààðàà èíýýæ óãòààã¿é þì. Ç¿ãýýð ë ãºëèé÷èõñºí áàéñàí. Áè äýðãýä íü õóðóó ãàðàà îðîëäîí, áîðîîíû óñàíä áèåý íîðãîí çîãñîõîä...Òýð ìèíèé òîëãîéã èëñíýý óðòààð ñàíàà àëäààä, çà õ¿¿ ìèíü ºâºº íü ýíý îëîí æèë þì ñîíñîëã¿é àìàð æèìýð ÿâëàà...ªã뺺 áîñîîä èðñýí ÷èíü ýíý ìóó ÷èõ æààõàí ñèéìõèé îðñîí þì áîë óó...Ä¿íãýíýýä... Õàæóó àéëûí õî¸ð ãýðòýý òîì òîì ÿðüæ áàéõûã áàäàã á¿äýã ñîíñëîî. ªâãºí íàìàéãàà ÿðüæ áàéíà. Öààä ìóó ä¿ëèé ºâãºí ÷èíü þó ìýäýõ âý... Õîéìðûí àâäàð äýýð íü áàéäàã àëòàí áóðõàíûã íü àâààä çàð÷èõàÿ...Îäîî óíòàæ ë áàéãàà áèç... ãýõ íü òýð. Áè þó ñîíñîâ îî ãýæ ãàéõëàà ø¿¿...Óäñàí ÷ ¿ã¿é õààëãà òîðõèéãýýä õ¿í îðîîä èðýõ íü òýð. Õàæóó àéëûí çàëóó. Íàìàéã ñýð¿¿í õýâòýæ áàéõûã õàðààä íýã çîãòóññàíàà ºº ñýð÷èõýý þó ä¿ëèé ãîäèë ÷èíü ãýæ ìóóõàí èíýýìñýãëýýä õýýâ íýã ãàðëàà... Íàìàéã ñîíñîõã¿é ë áàéãàà ãýæ áîäîî áèç... Îëîí æèë þì ñîíñîõã¿é ÿâñàí áîëîõîîð ãýíýò ÷èõ îíãîéõîîð ñîíèí þì áèëýý...Ä¿íãýíýýä øóóãèàä ÷ áàéãàà þì øèã. Çà çà îëîí þì ÿðü÷èõëàà. Ä¿ëèé ºâãºí íü... Ìèíèé õ¿¿ ºâººãºº äàãààä ÿâ. Ìàíàéä îðü¸. Áè ÷ ä¿ëèé ºâãºíèéã äàãààä ãý𠺺ä íü ÿâëàà. ªâãºí ãýðòý äàãóóëæ îðîîä õîéìðûí àâäàð äýýðõ àëòàí áóðõàíäàà çàëáèðàí "Áóðõàí ìèíü òà ýíý õàæóó àéëûí çàëóóñûí áîäëûã ìýäýýä íàìàéã ñîíñãîëòîé áîëãî÷èõëîî ø¿¿ äýý... Áóðõàí ìèíü ýíý õ¿¿ òàíû èâýýëä áàéæ, òàíûã ø¿òýí äýýäýëæ áàéõ áîëíî. Õºãøèí õîíèíû íàñã¿é áîëñîí íàäàä òà áèòãèé èòãýýðýé. Àâðàë áóÿíã òàíü ç¿ðõýíäýý òýýæ ÿâààä ç¿éë äóóñàÿ...Áóðõàí ºðøºº ãýæ íàìàí÷èëàí ìºðãºëºº. Òýð ¿åä èíãýæ ìºðãºõ íü àéìààð ÷ þì øèã áàéñàí ¿å ø¿¿ äýý... ªâãºí ä¿ëèé áîëîõîîð ýíý òýð ìóó þì ñîíñîîã¿é. Òýãýýä ë ãýãýýí öàãààí ºäðººð èíãýæ ìºðãºæ çàëáèð÷ áàéãàà þì. Þì ñîíñäîã õ¿ì¿¿ñ áîë àéæ ýìýýæ áàéæ ìºðãºõ÷ººí áîëíî. Õýí íàìàéã áóðõàí òàõèë áîëæ, ìºðãºæ çàëáèð÷ áàéãààã ìèíü õýë÷èõ áîë ãýæ ýìýýíý. Ä¿ëèé ºâãºí ¿¿íèéã åð ñîíñîîã¿é áîëîõîîð èéì àìãàëàí þó ÷ áîëîîã¿é þì øèã áàéãàà íü òýð... Õàðèí ç¿ãýýð ÷ þì óó... Ýíý áóðõàíûã áè õààíàà õèéíý äýý ãýæ áîäîõîä íóðóóíû õ¿éòýí õºëñ äààâàðëàõ øèã...Òýãæ òýãæ ºâãºí íàä ðóó ýðãýæ õàðëàà... Õººðõèé 人, ºâãºí íýã èõ àìãàëàí õàìàã õ¿ñýë íü áèåëñýí þì øèã öàðàé íü ãýðýëòæýý. Çà áîëëîî. Áóðõàíû ÷èõèéã çºí人 ë àøèãëàëàà. Ýëäýâ ìóó þì ñîíñîõã¿é àðèóí äàãøèí ÿâñàí îí æèë¿¿ä ìèíü ÿìàð ñàéõàí áàéãàà âý äý...Îäîî ÷ ºäðèéí õýð¿¿ë, øºíèéí òýìöýë, æàëãûí çàðãà ãýýä...á¿õíèéã ñîíñîæ ñýòãýë ìèíü á¿ð áîõèðòîõ áèç ýý...Çà ÿàõàâ áóðõàíû õî¸ð ÷èõ ìèíü...Ä¿ëèé ºâãºí ä¿ëèéãýýðýý áàéñàí áîë ñàéõàí äàà ãýýä îðîí äýýðýý ñóóëàà...Íàìàéã èéí òîì õ¿í øèã áîäîæ, öýýæèí äîòîðõ áîäëîî õóâààëöààä õººð㺺 ãàðãàëàà. Òàìõèëëàà. Áè òàìõèéã íü õî¸ð ãàðäàí àâ÷ ¿íýðëýýä áóöààëàà. Çà ìèíèé õ¿¿ ä¿ëèé ºâººãèéíõºº àëòàí áóðõàíûã äîòðîî áîäîæ ÿâààðàé. Ñýòãýëèéí ä¿ëèé ÷èíü àðèëæ, ç¿ðõíèé ãóíèã ÷èíü ¿ðãýäýã þì... Áîëîõîîñîî áîëîõã¿é íü äýíäñýí õîðâîîä ä¿ëèé ÿâñàíû æàðãàë ãýæ áàéäàã þì ø¿¿...Îäîî áîë õ¿ì¿¿ñ íàìàéã ìóó õýëæ ÷àäàõã¿é. Áè õ¿ì¿¿ñèéã ñàéõíààð áîäîæ áàñ ÷àäàõã¿é õýö¿¿ ë þì áîëëîî äîî. Ãýëýý ãýýä æàìûã ÿàëòàé. Ñîíñîæ áàéñàí ÷ íàìàéã ä¿ëèé ë ãýíý äýý... Òèéìýý, õàëäàãã¿é õàð çóóõûã ä¿ëèé çóóõ ãýäýã øèã ãýðòýý îâîéãîîä ë ñóóæ áàéõààñ... Çà ìèíèé õ¿¿ ÿâ äàà ãýëýý... Ñýòãýë ãýäýã ä¿ëèé áîë ÷èõ ä¿ëèé áîëîõîîñ õàâüã¿é õýö¿¿ ãýäãèéã áè òýãýõýä ë ìýäýæ áèëýý... Ä¿ëèé...