ìàíõàí ìèíü...

ЦАС ОРЛОО...

Цас орлоо. Хүүхдийн сэтгэлийн өнгө ийм байдаг бол уу...Хайрламаар ариг цагаан цас. Хүүхдүүд дээр нь хөөрхөн мөрөө гаргах гэж яарна. Ээж аав нь гутлаа норголоо гэж үглэнэ. Тэд цасан хүн хийнэ. Оройхон хамаг хувцас нь норсон хөлдүү нойтон юм орж ирнэ. Хэрэг мандана. Хиргүй цагаан сэтгэлийнх нь өнгө цагаанаараа л ... Юу ч бичээгүй юм шиг. Маргааш нь дахиад л гарна. Бас л гулгана. Нэгэн лүүгээ цас шиднэ...Айлын цонх онож мэднэ. Тэгвэл шийтгэлтэй.
Цас орлоо. Цамцаа дэрвүүлэн гүйсэн хүүхэд нас минь бодогдоно. "Ард түмэн бол юу ч бичээгүй цагаан цаастай адил. Түүн дээр юу ч бичиж болно" гэж нэг даргын үг бий...Дарга биш ээ...Том улсын том удирдагчийн үг...Гашуун боловч үнэн үг. Манай дарга удирдагч нар бол лав хэлэхгүй үг. Тэд мэдэж байсан ч хэлэхгүй. Ард түмэн цагаан цаас гэдгээ мэдээд өөрийнх нь үзэл бодлыг бичүүлэхгүй бол яана гэж айна. Тэгээд л цээжин цаанаа хав дарчихна...
Цас орлоо. Эхийн цагаахан сэтгэлийн өнгө шиг, ариун цагаан сүүнийх нь өнгө шиг цас орлоо. Хог асгасан довцогоос эхлээд , алт агуулсан хөрс шороо, ядуу айлын ноорхой гэр, баян айлын тансаг байшин дээр хүртэл алагчлалгүй орлоо. Дэлхийд өвөл болсны зардас энэ цагаахан цасан дээр зөөлөн гишгэж чихруулан алхахдаа олон зүйлийг бодлоо. Энэ цасан дээр хөөрхөн хүүгийн мөр, нарийхан шөвгөр өсгийтэй гутлаар зэгзэгнэн гишгэсэн бүсгүйн мөр, хашаанаасаа гараад ойр ойр гишгэсэн буриад монгол гуталтай эмгэний мөр, харуй бүрийгээр яарсан бол уу гэмээр хол хол алхсан залуугийн мөр гээд юу эс байх вээ...Эрээлсэн дараалсан мөрүүд.... Үүнийг хараад өнөөх дарга удирдагч нар ард түмэн биднийхээ ариун цагаан сэтгэл дээр ингээд л бичиглэчихдэг байх даа гэж бодохын сацуу сэртхийнэ...Цас орлоо. Орсон цасан дээр хүн бүхэн мөрөө гаргаа даа...

Òýíýìýë

Äýýâýð äýýð íýã áîëæìîð æèâ æèâ äóóãàðàí íààø öààø ñàðüñàí õºëºº ãÿëàëçóóëàí ã¿éíý. Øèäýð øèäýð áîðîî îðæ áàéãàà þì øèã ò¿¿íèé ÷èìýýã ÷àãíàí õýñýã çóóð çîãñëîî. Àìàíäàà íýã æààõàí äýðñ çóóæýý. Äýýâðèéí äîîðõ æèæèã õîíãèë í¿õ ð¿¿ ë îðîõ àëñûí ñàíààòàé áîëîëòîé. Ýñâýë íýãèéãýý õ¿ëýýãýýä áàéæ ÿäààä áàéãàà íü òýð þì óó... Áè ÷èìýýã¿é çîãññîîð ë áàéëàà. Óðä õàøààíû áóëàíãààñ ºíººõ òýíýìýë õ¿¿õýä ãàðààä èðëýý. Í¿¿ð íü õàëòàéæ, í¿ä íü íóóõòààä, ¿ñ íü ºðâèé㺺ä ñàÿõàí ñýðñýí áîëîëòîé. Õèð äàã áîëñîí õóâöàñíû îðîíöîã íü òýð ÷èãýýðýý öàãààí øîðîî...Ýíý çîëèã õààíà õîíîã òººð¿¿ëñýí þì áîë äîî...Ààí òýð õýí ãóàéí óðä áàéäàã õóó÷íû ÇÈË-130 ìàøèíû á¿õýýãíèé òºìºð äîòîð ë õîíîñîí áàéæ òààðàõ íü...Í¿ä äàëüä÷èí õàæóóãààð ºíãºðºõºä íü ºðºâäºõ õàðàìñàõûí ñýòãýë õºäºëæ õàìðûí ¿ç¿¿ð õàòóóðààä èðëýý...Õàëààñàà òýìòýðòýë öààñ äóóãàðàõ øèã áîëîõîä õýäýí çàäãàé òºãðºã áàéãàà þì áîë óó ãýýä óõëàà. Þó ÷ áàéäàãã¿é ýíý òýð óòàñ òýìäýãëýñýí ¿ð÷ãýð öààñíû ººäºñ ë áàéíà. Òýãòýë ÷ ºíººõ òýíýìýë õ¿¿ õîëîî ÿâ÷èõëàà. Ìàíàé ýíä ¿¿íýýñ ººð òýíýìýë áàéõã¿é ë äýý. Õººðõèé ãàíö ¿¿íèéã ë òýíýìýë çàÿà õ¿ëýýæ áàéñàí þì áàéëã¿é äýý. Òýíýìýë õ¿¿ä äàðàà òààðàëäàõààðàà çààâàë õýäýí òºãðºã ºãíº äýý. Èíãýæ áîäîîä äýýâýð òèéø í¿ä áýë÷ýýâýë ºíººõ áîëæìîð àëãà àà...Õàðèí èõ ë îéðõîí æèâ æèâ ãýõ äóó íü ãàð÷ áàéíà. Òýð æèæèã õîíãèëäîî íàìàéã òýíýìýë õ¿¿ã õàðæ çîãñîõ õîîðîíä àìæààä îð÷èõñîí áîëîëòîé. Òýãòýë ýñýðã¿¿ áîäîë ìèíü íàìàéã õîðãîîæ ýõýëëýý. ×è ÷ òýíýìýë çàÿàòàé ø¿¿ äýý...Îäîî èíãýýä òýíýõã¿é þó...Ýíý íàñààðàà ë òýíýæ áàéíà. Òýíýñýí ñóì òàðõèíä ãýæ ¿ã áèé ø¿¿, íºõºð ìèíü. Íýã ë ºäºð òýíýìýë çàÿà ÷èíü ÷àìàéã îðõèíî. ªº áè òýíýìýë þì óó...Òèéìýý, ×è òýíýìýëèéí òýíýìýë ãýæ óõààí áîäîë ìèíü íàìàéã àëãàäàõ øèã áîëëîî.. . Õààíà òýíýñíèéã ìèíü õýëýýä ºãºº÷. Ñàÿûí õ¿¿ ýíý áèåýðýý òýíýæ ÿâàà íü èë áàéíà. ×èíèé ñýòãýë ýíý íàñààðàà òýíýæ áàéãàà ø¿¿ äýý... Õ¿íä ë õàðàãäàõã¿é áîëîõîîð ÷è ÷ºäºðòýé þì øèã ãýð àæèë õî¸ðûí õîîðîíä ÿâæ áàéãàà ãýõ íü òýð...Óõààí áîäîë ìèíü ýý, òà ë íàìàéã èíãýæ òýí¿¿ëñýí ø¿¿ äýý ãýâýë: Òèéì íü ÷ òèéì. ×àìä òýíýõýýñ ººð òàâèëàí çàÿàãààã¿é þì. Àìüäðàë ãýäýã àëäààòàé îíîîòîé áàéäàã áîëîõîîð òýð ø¿¿ äýý... ×èíèé òýíýìýë çàÿàíä àëäñàí þì ÷ áèé, îíîñîí þì ÷ áèé...Ñàéõàí ñýòãýë ÷èíü òýíýæ ÿâàõäàà îëîí ñàéí ¿éë õèéæ, îð÷ëîíã õàéðûí í¿äýýð õàðæ, õ¿íä çºâ ñýòãýëýýð õàíäàõ óõààí ñóóëãàñàí þì. Äààí÷ ÷è òýíýõýý çîãñîîãîîã¿é. Îäîî áîëîî äîî ãýæ áîäîîã¿é. Îäîî ÷ ÷è òýíýæ ë ÿâàà. Îð÷ëîí àãóó óóäàì. Òýíýìýë õ¿¿ õî¸ð áàéøèí, õîãèéí öýã ýíý òýðýýð òýíýæ ºäðèéã ºíãºðººæ øºíèéí áîð õîíîãò íºìºð áàðàà äàãàí õîíîã òººð¿¿ëäýã þì. Ò¿¿íèé áýë÷ýýð õîëã¿é ýý... Õàðèí ÷èíèé ñýòãýë äýâýí äýëõèéã õýðýí òýíýæ ñàéí ¿éëèéí çàðààë áîëæ, ìóó ¿éëèéí ãýð÷ áîëñîîð ºäèé õ¿ðëýý...Ýíý òýíýìýë çàÿà ÷èíü òºãñºõºä ÷èíü ë ¿ëäýõ áèç ýý... Óõààí áîäîë ìèíü íàäòàé èéí õóó÷èëëàà. Òýíýìýë õ¿¿ õààíà ÿâààã áè òààæ ìýäýõèéã õ¿ññýíã¿é. Òýð áàéøèíãèéí öààíàõ õîãèéí òàíòàí õàâüä ë áàéãàà áîë óó... Çà ãýðòýý îðü¸ äîî. ªíººõ áîëæìîð æèâ æèâ äóóãàðñààð ë íàìàéã ãýð ë¿¿ ìèíü ¿äëýý...Áè òýíýìýë çàÿà... òýíýìýë ñýòãýë ãýæ ¿ãëýñýýð ãýðèéí ç¿ã àëõëàà...

Малгайн доор толгой байдаг хорвоод
Манан дунд уулс байдаг дэлхийд
Дуу эс хүрэх газар гэж бий
Дуугаа хурааж суух өдөр бас бий...
Толгойн дотор ухаан залардаг хүмүүнд
Тоотой насанд үхэл ирдэг тавиланд
Ухаан эс хүрэх ухаарал гэж бий
Уйтгарлаж суух өдөр бас бий...

Нутгаасаа ирлээ...

Говь нутаг холын холоос цайвалзаад, хөнгөн цэнхэр зэрэглээндээ хүлүүлж дүнсийгээд...алсад их Алтайн цаст оргилууд сэрүү татаад...Би нутаг руугаа гүйгүүл морин адил очиж явна...Нутаг минь намайг урин дуудаад сэтгэлийн гэгээн үзүүрт торолзоод л байна. Өвгөд минь бодогдож байна. Байгаа нь хэд билээ...Уул усандаа шингэсэн нь хэд билээ... Ухаан хүрэхгүй цэлэмгэр тэр их талыг туулаад очно. Хэн угтах билээ... Хэн эс угтах билээ...Нутаг минь цэнхэртээд...Уул усаа гэсэн миний уяруу зөөлөн ухаан саяхан толгойлсон хөмүүлийн ягаан цэцэг шиг болчихжээ...Хөмүүлийн толгой ягаанаараа намрын сар гарчхаад байдаг...Говь нэг л ийм дээ...