ÒÝÍÃÝÐ

Áè÷èæ áàðàãäàõã¿é ç¿éë áîë ýíý õºõ òýíãýð. Áèéð ÿíòàé õè÷íýýí æèâààã ÷ õýðýãëýýä äóóñàõã¿é òèéì öýëýìãýð áàñ óóæèì. Ýíý õºõ òýíãýð õ¿íèé ñàíàà øèã óóäàì, àëñ ä¿¿æ¿¿...Òèéì áîëîõîîð åðòºíöèéí àìüä ýñ á¿õýí àìüñãàëààðàà íàñàí òóðøäàà ýíý õºõ òýíãýðèéí óóäàìä ¿¿õ ò¿¿õýý áè÷èãëýæ, íóëèìñàà óíàãàæ, äóóãàà íèñãýí àëäàæ, ìýëìèéãýý ÷èëýýí áàéæ íýãýí íàñûã áàðíà. Àìüäðàë èéìäýý ë äàíäàà àðèóõàí áàéäàã. Òèéì áèø áîë ýíä òýíäã¿é ãîìäëûí õàð ¿¿ëñ õºøèãëºæ, àòààðõëûí õîðîí ñàíàà òýí¿¿÷èëæ, çîâëîí ãóíèãèéí îí÷ðîî ýýäðýý îðîîëäîæ, àéäàñ õ¿éäñèéí îðîí çàé çàé õàðàíõóéëñàí õà÷èí æèãòýéõýí ýðýýâýð õóðààâàð õÿçãààðã¿é...áàéõ ñàí...Òýíãýð àëñðàõ òóñàì àãóóæèì ãýäãýý èëòãýíý. Òýãñýí õèðíýý äýðãýä áàéãàà þì øèã íºìðºí íºìðºí öýíõýðòýíý. Áè òýíãýðò ñàíààãàà çóðæ ¿çñýí. Õàìàã ìóó ìóóõàéã íü ø¿¿æ àðèëãàí óóñãààä çºâ ñàéõàí áîäîë á¿õýíä ìèíü öýíõýð òýðëýã ýñãýýä ºìñãº÷èõñºí þì øèã áàéäàã. Òýãýýä ë áè ãýäýã õ¿í çºâ àÿñòàé 纺ëºí ýåâýðã¿¿ áîäîëòîé ºäèé íàñàëæ, ºðòºº çàìûí õîëûã òóóëæ àæààì... Òýíãýðòýé õ¿í äýý ãýõ ¿ãñèéã òà ñîíñîî áèç äýý...Òýíãýð çàÿàòàé ìîíãîë÷óóä ë ãýíý...Áîäîë áîëæ ñóóõóé òýíãýðèéí äîîð ìºí ÷ èõ ç¿éëèéã áîäíî äîî. Àìüäðàë òýíãýð øèã áàéæ ë ñàÿ ñàéõàí ãýãýýí áàñ ÷ºëººòýé áîëîõ...׺뺺ò ñàëõèíû îðøèõ ºð㺺 íü ýíý õºõ òýíãýð ë äýý...Òýíãýð ìèíü...Ýý õºõ òýíãýð ìèíü...׺뺺ò ñàëõèíûõàà äóðààð òýí¿¿÷ëýõ îìãîëîí íóðóóí äýýð òàíû ÿðãóé öýíõýð ºí㺠äàðöàãëàíàì. Ñàëõè òýíãýð õî¸ðûí äóíä ñàÿ æèâàà àìüòàí ¿åèéí ¿åäýý àìüäàðñààð...Áàñ òýíãýðòýý õàëèñààð ë...Òýíãýðýýñ òºðñºí...ãýõ òýíãýðëýã îðøèõóéí ìàäãèðàë ç¿ðõ ñýòãýëä õîíîãøñîîð ë...Òýíãýð, õºõ òýíãýð, õîë òýíãýð....

ÒÎËÃÎÄ

Íóòàã íóòãèéí õºõ òýíãý𠺺𠺺ðèéí ºíãºòýé þì øèã ...Õ¿ì¿¿ñ òîëãîäûíõîî àÿñààð ë...Õ¿í á¿õýí íýãýí ºâºðìºö òîëãîä. Îâîéæ îöîéñîí áàÿí õ¿í øèã òîëãîä åð íü áè õàðààã¿é ñàíàãäàíà. Òýãýýä ÷ òîëãîä ãýã÷ óóë óóëûí ºâºã, óðàã óðãèéí ò¿øýýä ãýìýýð...Õîëîîñ òîëãîäîî ñàíàñààð èðýõ¿éä íýã ë ýíãýð 纺ëºí. Ìîðü ìàë ýöýýõã¿é. Ñ¿ð äàðàõ íü áàãà... Õàðèí àëñðàõ òóñìàà ºíäºðñºæ, òýíãýðèéí ºíãºíä óóñàí öýíõýðòýíý. Ìèíèé òîëãîä ãîâèéí áîðõîí óóëñ...Óóëñ ãýìýýíý ñ¿ðòýé ñàíàãäàõ ÷ ò¿ìýí ºâºë溺òýé ººæèí. Ýíý òîëãîäûíõîî 纺ëºí ýåâýðã¿¿ä áè õè÷íýýí èõ õàéðòàé ãýý÷. Áîð ä¿ðõýí àìüäðàë øèã ìèíü íóòãèéíõàà ýëñýí õîðìîéòîé òîëãîä äóíä ñýòãýëýý äýëãýæ íýãýí öàãèéã ºíãºðººõ ñºí. Õîíü æèëòýé õ¿í øèã íîìõîí ýíý ë òîëãîäûã ìèíü õîíü ìàë íîîëæ, ýðãýõ äºðâºí öàãèéã ýëýýíý...Õîíèí ñ¿ðýã òààâààðàà äýëõýýä èðýõýýð ñóâäàí ÷èìýãòýé òîëãîä ìèíü òýð ýíãýýðýý öàéðàí õºäëºõ øèã ñàíàãäàõ...Àéëñàí áóóõ õºäºº ãýðèéí ìèíü àðãàëûí öýíõýð óòàà ýíãýð þóãèé íü äàìæèí òýíãý𠺺ä óðñàõàä óòàà çóóñàí òîëãîä ìààíü í¿íæèã áóÿíòàé íü àðãàã¿é íàëàéíà. Ýìýýãèéí ìèíü ýíãýð ñýòãýë õî¸ð ë èéì áàéäàã äàà ãýìýýð...Òîëãîä òîëãîäûí äóíäààñ òîìîîõîí íü íî¸ëîäîã.

Øèíý íîì ìààíü óíøèã÷ òàíû îþóíû àëãà ººä íèñëýý

"Õîëûí òýíãýð" ìààíü óíøèã÷ òàíû ãýãýýí îþóíû ç¿ã î÷èõîîð ìîðèíäîî äºðººë뺺. Îâîî òîëãîé äýýð óóëçàæ ãýìýýíý äºðºº ìóëòëàí ò¿ð ñààòàæ, õîë îéðûí ñîíèí õýëýëöýýðýé. Íýãýí íàìðûí øóâóóä øèã óéòãàðëàí íóóðàà îðõèõ íü ÷ þó ìàãàä, ýñýðãýí õàâðûí èðýõ øóâóóä øèã ñàíàñàí íóóðàíäàà ýõíèé íóëèìñàà äóñààõ íü ÷ þó ìàãàä... ßìàð áîëîâ÷ òà ñýòãýëèéí áàÿíá¿ðäýýñýý õîëûí õ¿íèé óíààã óíäààëààä ìîðäîîðîé...

Ханиа санахуй...

Өнөөдөр мартын наймны урд өдөр
Өргөн Монголд бүсгүй хүн бүхэн хүлээж байгаа
Маргааш мартын найман
Мандах нарнаас эхлээд жаргах нар хүртэл
Магадагүй маргааш өглөө болтол нь
Дуу хуур, инээд хөөр, дарс шарз болох
Дулаан сэтгэл, халуун яриа, элгэмсэг учрал үргэлжлэх
Ингэлээ гээд яах ч билээ
Энгэсэг оо түрхээд яах ч билээ
Амьд цэцгээр шөл уулгаад ч яах вэ
Амьдрал өөрөө алаг эрээн болохоор
Алсдаа нэг л гунигтай
Ханиа хараад өрөвдөх шиг болно
Хажууд нь сууж байгаа л аз жаргал гэлтэй
Дэргэд дэргэдээ хань болсон өдөр хоногууд л
Дээд тэнгэрийн доор хамгийн их баяр баясгалан юм даа

Гэгээнтнээ үдлээ...

Эрдэнэ бандид хутагт Лувсанданзанжанцан 17-р зууны сэргэн мандалтын үеийн нэртэй төлөөлөгч билээ.Тэрхүү богд хүмүүний эх, яс язгуурыг түүх сурвалжаас сөхөн үзвэл: Эзэн Чингисийн 15-р үеийн ач Батмөнх даян хаан арван нэгэн хүүтэйн отгон нь Гэрсэнз Жалайр хун тайж, тэр долоон хүүтэй байсны гуравдугаар нь онохуй /Ноонох/ үйзэн ноён, түүний зургаан хүүгийн дөрөвдүгээр нь Түмэнхэн хөндлөн цөхүр, түүнд арван гурван хүү байсны дөрөвдүгээр нь Лоёг эрх цөхүр бөгөөд түүний ууган хүү нь Эрдэнэбандид хутагт Лувсанданзанжанцан болно. Ламын гэгээний хоёр дахь дүр нь Лувсанванчинбаатар /1705-1788/, гуравдугаар дүр нь Лувсанцэвээнжав /1789-1846/, дөрөвдүгээр дүр нь Дамбачүлтэм /Ширбазар/ /1847-1861/, тавдугаар дүр нь Лувсанданзан-пэрэнлэйтогмид /Чулуун/ /1862-1907/,зургадугаар дүр Жамьяндорж /1908-1912/, долдугаар дүр Цэрэндорж /1913-1937/ тодорч байжээ...

Ийнхүү цагийн ороо бусгааг дамжин 72 жилийн дараа наймдугаар дүрээр Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын харьяат Болдын 14 настай хүү Эрдэнэбат ламын гэгээний нутгаас тодорлоо. Наймдугаар дүрийг тодруулан 2010 оны 1 дүгээр сарын 23-нд Бурханы орон Энэтхэг Төвд рүү залж эрдэм номд шимтэн сругахаар үдэн гаргалаа. энэ өдөр арвандолдугаар жарны шороон үхэр жилийн Өвлийн адаг улаагчин үхэр сарын шинийн наймны харагчин тахиа өдөр Бээжинг зорьлоо.

АНИР ГҮМХЭН ...

Одод тэнгэртээ чимээгүй. Ийм үед анир гүмхэн байхаас өөргүй ээ. Бүтэн бодлын минь их давалгаа миний оюун тархинд яалт ч үгүй чимээтэй. Бодол маань өнөөх л гаргасан жимээрээ хол тэнгэрийн цээлд анирлана. Ингэж зах хязгааргүй, өнгө тунамал тэнгэрийн цээлд бодлоо нисгэчхээр нэг хэсэг л жингүйдэх мэт болно. Газрын бодол минь тэнгэрт амилна. Оддын анир гүмийг эвдэнэ. Хорвоогийн түмэн араншинг хол тэнгэрийн уудамд нэгд нэгэнгүй нэгжин бодохуйяа газарт тоос хөдөлгөж яваа минь ямар их завшаан бэ гэж өөрийн эрхгүй дуун алдмаар. Өнөөх л хүүхдүүдийн торгон зөөлөн энхрийхэн эрх дуу шуу...Өнөөх л өвгөдийн хэрсүүхэн хат суусан ухаант үгсийн аль нь ч тэнд байхгүй ээ. Зах хязгааргүй цэнхэрлэг ертөнц бүр л зах хязгааргүй мэт алсраад учир битүүлэг. Их цаашилвал өнөөх задгай сансарт гарч газрын татах хүчнээс мултарна...Энэ хоёрын дунд л, дээдсийг төрсөн гэх домгийн улбаатай бурханы шүнтэй үгс оюун бодолтой минь хамт тэр цээлийн цээлд нэг л юмыг эрж хайх мэт ээ...Гэлээ гээд юу ч олдохгүй, юу ч тохиолдохгүй анир гүмхэн. Бас ч нэг тийм сэрүүхэн сэвсгэрдүүхэн мэдрэмж хааяа төрөхүй бодол жихүүцнэ. Ертөнцийн анир гүмд хүний бодол ганцаардана. Бурхадын суугаа нутаг гэж өөрийгөө тайвшруулахыг хичээвч нэг л биш ээ...Буянтай дээдсийн минь хутаг оршсон аглаг гэж бодохуйд хөлс дааварлах мэт болоод бас л анир гүмхэн...Ер нь л анир гүмхэн ертөнцийн адвиш жаяг энд оршоод байх шиг...Нэгэнтээ анир гүмхэн нутаг ус минь гэж хөдөөдөө очоод хөөрүү сэтгэлээ дарж ядан хэлж билээ...Түүнээс ч анир гүмхэн. Ингэж бодолтойгоо хөлсөж анир гүмийн ертөнцөөр хэрэн бэдрэхүйеэ газрын амьдрал минь гар сэтгэлээс чангаагаад болохгүй нь... Уяатай ботго эхдээ тэмүүлэвч, гадсаа л тойрдог газрын “диваажин”-г бид санахгүй байхын арга алга даа...Хэрэвзээ ингэж хар нялхаас нь л эжийд нь тэмүүлүүлэхгүй бол тийм өгөөмөр агшин, зөн билэг ботгоны хүрэн хүртэхүйд мэдрэгдэх ч юм уу, үгүй ч юм уу ...Алсын алс тойрогт гялбаад өнгөрөх холын борооны үүл, аянга цахилгаантайг мэдрүүлэх мэт тэнгэрийн хаяаны шингэн буурал хаяанд сураг төдий гэрэлтээд нам гүмхэн болно...Улмаа ч харанхуй болчих шиг...Улмаа ч нам гүмхэн болчих шиг. Чөлөөт бодлынхоо анир гүмийг эвдэж, чөдөртэй нутагтаа бодол минь газардахад ай даа гэх халуун үгс тодорч анир гүмийг эвдэх нь яасан жаргалтай вэ...Бодлын доторх түмэн учрал минь нуруугаа амраа даа...Тэнгэрт цагаа болохоор очдог ертөнцийн жамыг ч яалтай. Анир гүмхэн гэдэг хүсээд байх зүйл биш шиг ээ...Анир гүмийг зорин тэмүүлдгийн учир хүмүүний урсгалд цаг мөнхөд оршсоор л...Анир гүмхэн. Одод чимээгүй гялбалзана...

2008 оны 12 дугаар сар 10 өглөөний 5.00