ØÀÐ ßÐÃÓÉ ÄÝËÃÝÐÝÕ ÖÀÃÀÀÐ

Õ¿äýð äóíãóé íóòàã õàâðûí ãóðâàí ñàðàà ¿äýæ, çóíû ãóðâàí ñàðàà óãòààä õºõ íîãîîíû óíèàðò ä¿¿ëãýðä¿¿õýí áàéíà. Õºõ ÿðãóé ºòºëæýý. Òýíãýðèéí ãàë øèã ýíý ÿðãóé öàõèëäàãíû öýíõýð öýöãýíä àòààðõàí àòààðõàí ºòºëæ áàéíà. Èäýõ ÿìàà íü ÷ õààíà áèëýý...úðººñ íü ÷ õààíà áèëýý...Íýã ë ýë õóëüõàí ìýò...Íóòãèéõàí õºõ ÿðãóé ÷ ºòëºõ òèéøýý õàíäëàà. Îäîî øàð ÿðãóéí öàã äàà ãýíý. Ìîääûí õàÿà, îâ òîâ îéí ÷ºëººíä øàð ÿðãóé äýëãýð÷ýý. ßàñàí ÷ èõ äýëãýðñýí þì áý äýý...Øàð öîîõîð ë þì áàéíà. ßðãóéí õóâü òàâèëàíã áîäæýý ñóóõàä áàñ ÷ ñîíèí ø¿¿...Õºõ ÿðãóé ë ãýýä ìàãòààä äóóëààä áàéõ...Øàð ÿðãóé ãýæ áàðàã ìýäýõýýñ ìýäýõã¿é íü èõ...ªº èéì ÿðãóé áàéäàã þì óó...ãýõ íü ÷ áèé. Ýíýõ¿¿ øàð ÿðãóé ºí㺠íü øàð áîëîõîîñ õýëáýð ä¿ðñ, àìò ÷àíàð íü á¿ð õºõ ÿðãóéòàé àäèëõàí ø¿¿ äýý...Àðüñ ºíãºíèé ¿çýë ãýæ íýã ñ¿ðõèé þì äóóëäàõ. Öàãààí àðüñòíóóä äýýã¿¿ð òîëãîéòîé, èõýìñýã áîë õàð àðüñíóóä õóâü äóòóó ýðõ ÷ºëºº õÿçãààðëàãäìàë, áîîëûí çàÿàòàé íü èõ...Í¿ä ø¿ä õî¸ð íü ãÿëàëçñàí õàð àðüñòíóóäûã ºðºìä캺ð ÷ þì øèã. Áàñ õàéðëàìààð ÷ þì øèã. Òýäýíä ýðõ, ýðõ ÷ºëºº ãýäýã èõ àëñ þì øèã áàéäàã. Ãýâ÷ õàð àðüñòíóóä ìààíü àâüÿàñ, ÷àäâàð, óðëàã óðàí ñàéõàí, ñïîðòûí ÷àäâàðëàã áàéäàë çýðýã íü öàãààí àðüñòíóóäààñ åð äóòàõã¿é. Èë¿¿ ë ãàðíà óó ãýõýýñ...Õºõ ÿðãóé òýíãýðèéí ºíãºòýé áîëîõîîð ìàãòààëûí ¿ãýíäòýãòëýý èõ óìáàäàã þì áîë óó. Õàðèí øàð ÿðãóé íàì æèìõýí õºðñò ãàçðàà ãî¸îä íàðàà äàëëàõ ìýò øàðãàëòàíà. Àé äàà...ºí㺠õ¿ðòýë äýýðòýé äîîðòîé ìýò ñàíàãäààä... Õàäãàí öýíõýð òýíãýðèéíõýý õàÿà áýëýýð õàâðûí õàâàðò öýíõýðòýõ ýíý äºëò öýöãýíä òýíãýðèéí õóâü îíîãäæýý... Òýãýýä ë çààâàë óðãàìàë öýöýã á¿õíèé ýõýíä öýíõýðòýí, ò¿ð¿¿ëæ ã¿éäýã ÿìàà øèã, ÿàð÷ èðäýã òîãîðóó øèã äºëòäºã áóé çà. Æàìûã ÿàëòàé ãýìýýð øàð ÿðãóé õºõ ÿðãóéí äýëáýý áºõºõèéí ÿëäàð øàð "ãàë" øèã ò¿ãýí ò¿ãýí äýëãýðäýã þì áîë óó...Õàð àðüñòàí, øàð àðüñòàí, öàãààí àðüñòàí ãýõ íýã áîäîë "øàð" ÿðãóé äýëãýðñýí çóíû ýõýí ñàðûí øèíýäýýð øàðãàë òóÿàí äîîð èéíõ¿¿ áîäîãäîæ áèëýý...

ÒÝÍÃÝÐ

Áè÷èæ áàðàãäàõã¿é ç¿éë áîë ýíý õºõ òýíãýð. Áèéð ÿíòàé õè÷íýýí æèâààã ÷ õýðýãëýýä äóóñàõã¿é òèéì öýëýìãýð áàñ óóæèì. Ýíý õºõ òýíãýð õ¿íèé ñàíàà øèã óóäàì, àëñ ä¿¿æ¿¿...Òèéì áîëîõîîð åðòºíöèéí àìüä ýñ á¿õýí àìüñãàëààðàà íàñàí òóðøäàà ýíý õºõ òýíãýðèéí óóäàìä ¿¿õ ò¿¿õýý áè÷èãëýæ, íóëèìñàà óíàãàæ, äóóãàà íèñãýí àëäàæ, ìýëìèéãýý ÷èëýýí áàéæ íýãýí íàñûã áàðíà. Àìüäðàë èéìäýý ë äàíäàà àðèóõàí áàéäàã. Òèéì áèø áîë ýíä òýíäã¿é ãîìäëûí õàð ¿¿ëñ õºøèãëºæ, àòààðõëûí õîðîí ñàíàà òýí¿¿÷èëæ, çîâëîí ãóíèãèéí îí÷ðîî ýýäðýý îðîîëäîæ, àéäàñ õ¿éäñèéí îðîí çàé çàé õàðàíõóéëñàí õà÷èí æèãòýéõýí ýðýýâýð õóðààâàð õÿçãààðã¿é...áàéõ ñàí...Òýíãýð àëñðàõ òóñàì àãóóæèì ãýäãýý èëòãýíý. Òýãñýí õèðíýý äýðãýä áàéãàà þì øèã íºìðºí íºìðºí öýíõýðòýíý. Áè òýíãýðò ñàíààãàà çóðæ ¿çñýí. Õàìàã ìóó ìóóõàéã íü ø¿¿æ àðèëãàí óóñãààä çºâ ñàéõàí áîäîë á¿õýíä ìèíü öýíõýð òýðëýã ýñãýýä ºìñãº÷èõñºí þì øèã áàéäàã. Òýãýýä ë áè ãýäýã õ¿í çºâ àÿñòàé 纺ëºí ýåâýðã¿¿ áîäîëòîé ºäèé íàñàëæ, ºðòºº çàìûí õîëûã òóóëæ àæààì... Òýíãýðòýé õ¿í äýý ãýõ ¿ãñèéã òà ñîíñîî áèç äýý...Òýíãýð çàÿàòàé ìîíãîë÷óóä ë ãýíý...Áîäîë áîëæ ñóóõóé òýíãýðèéí äîîð ìºí ÷ èõ ç¿éëèéã áîäíî äîî. Àìüäðàë òýíãýð øèã áàéæ ë ñàÿ ñàéõàí ãýãýýí áàñ ÷ºëººòýé áîëîõ...׺뺺ò ñàëõèíû îðøèõ ºð㺺 íü ýíý õºõ òýíãýð ë äýý...Òýíãýð ìèíü...Ýý õºõ òýíãýð ìèíü...׺뺺ò ñàëõèíûõàà äóðààð òýí¿¿÷ëýõ îìãîëîí íóðóóí äýýð òàíû ÿðãóé öýíõýð ºí㺠äàðöàãëàíàì. Ñàëõè òýíãýð õî¸ðûí äóíä ñàÿ æèâàà àìüòàí ¿åèéí ¿åäýý àìüäàðñààð...Áàñ òýíãýðòýý õàëèñààð ë...Òýíãýðýýñ òºðñºí...ãýõ òýíãýðëýã îðøèõóéí ìàäãèðàë ç¿ðõ ñýòãýëä õîíîãøñîîð ë...Òýíãýð, õºõ òýíãýð, õîë òýíãýð....

ÒÎËÃÎÄ

Íóòàã íóòãèéí õºõ òýíãý𠺺𠺺ðèéí ºíãºòýé þì øèã ...Õ¿ì¿¿ñ òîëãîäûíõîî àÿñààð ë...Õ¿í á¿õýí íýãýí ºâºðìºö òîëãîä. Îâîéæ îöîéñîí áàÿí õ¿í øèã òîëãîä åð íü áè õàðààã¿é ñàíàãäàíà. Òýãýýä ÷ òîëãîä ãýã÷ óóë óóëûí ºâºã, óðàã óðãèéí ò¿øýýä ãýìýýð...Õîëîîñ òîëãîäîî ñàíàñààð èðýõ¿éä íýã ë ýíãýð 纺ëºí. Ìîðü ìàë ýöýýõã¿é. Ñ¿ð äàðàõ íü áàãà... Õàðèí àëñðàõ òóñìàà ºíäºðñºæ, òýíãýðèéí ºíãºíä óóñàí öýíõýðòýíý. Ìèíèé òîëãîä ãîâèéí áîðõîí óóëñ...Óóëñ ãýìýýíý ñ¿ðòýé ñàíàãäàõ ÷ ò¿ìýí ºâºë溺òýé ººæèí. Ýíý òîëãîäûíõîî 纺ëºí ýåâýðã¿¿ä áè õè÷íýýí èõ õàéðòàé ãýý÷. Áîð ä¿ðõýí àìüäðàë øèã ìèíü íóòãèéíõàà ýëñýí õîðìîéòîé òîëãîä äóíä ñýòãýëýý äýëãýæ íýãýí öàãèéã ºíãºðººõ ñºí. Õîíü æèëòýé õ¿í øèã íîìõîí ýíý ë òîëãîäûã ìèíü õîíü ìàë íîîëæ, ýðãýõ äºðâºí öàãèéã ýëýýíý...Õîíèí ñ¿ðýã òààâààðàà äýëõýýä èðýõýýð ñóâäàí ÷èìýãòýé òîëãîä ìèíü òýð ýíãýýðýý öàéðàí õºäëºõ øèã ñàíàãäàõ...Àéëñàí áóóõ õºäºº ãýðèéí ìèíü àðãàëûí öýíõýð óòàà ýíãýð þóãèé íü äàìæèí òýíãý𠺺ä óðñàõàä óòàà çóóñàí òîëãîä ìààíü í¿íæèã áóÿíòàé íü àðãàã¿é íàëàéíà. Ýìýýãèéí ìèíü ýíãýð ñýòãýë õî¸ð ë èéì áàéäàã äàà ãýìýýð...Òîëãîä òîëãîäûí äóíäààñ òîìîîõîí íü íî¸ëîäîã.

Øèíý íîì ìààíü óíøèã÷ òàíû îþóíû àëãà ººä íèñëýý

"Õîëûí òýíãýð" ìààíü óíøèã÷ òàíû ãýãýýí îþóíû ç¿ã î÷èõîîð ìîðèíäîî äºðººë뺺. Îâîî òîëãîé äýýð óóëçàæ ãýìýýíý äºðºº ìóëòëàí ò¿ð ñààòàæ, õîë îéðûí ñîíèí õýëýëöýýðýé. Íýãýí íàìðûí øóâóóä øèã óéòãàðëàí íóóðàà îðõèõ íü ÷ þó ìàãàä, ýñýðãýí õàâðûí èðýõ øóâóóä øèã ñàíàñàí íóóðàíäàà ýõíèé íóëèìñàà äóñààõ íü ÷ þó ìàãàä... ßìàð áîëîâ÷ òà ñýòãýëèéí áàÿíá¿ðäýýñýý õîëûí õ¿íèé óíààã óíäààëààä ìîðäîîðîé...

Ханиа санахуй...

Өнөөдөр мартын наймны урд өдөр
Өргөн Монголд бүсгүй хүн бүхэн хүлээж байгаа
Маргааш мартын найман
Мандах нарнаас эхлээд жаргах нар хүртэл
Магадагүй маргааш өглөө болтол нь
Дуу хуур, инээд хөөр, дарс шарз болох
Дулаан сэтгэл, халуун яриа, элгэмсэг учрал үргэлжлэх
Ингэлээ гээд яах ч билээ
Энгэсэг оо түрхээд яах ч билээ
Амьд цэцгээр шөл уулгаад ч яах вэ
Амьдрал өөрөө алаг эрээн болохоор
Алсдаа нэг л гунигтай
Ханиа хараад өрөвдөх шиг болно
Хажууд нь сууж байгаа л аз жаргал гэлтэй
Дэргэд дэргэдээ хань болсон өдөр хоногууд л
Дээд тэнгэрийн доор хамгийн их баяр баясгалан юм даа

Гэгээнтнээ үдлээ...

Эрдэнэ бандид хутагт Лувсанданзанжанцан 17-р зууны сэргэн мандалтын үеийн нэртэй төлөөлөгч билээ.Тэрхүү богд хүмүүний эх, яс язгуурыг түүх сурвалжаас сөхөн үзвэл: Эзэн Чингисийн 15-р үеийн ач Батмөнх даян хаан арван нэгэн хүүтэйн отгон нь Гэрсэнз Жалайр хун тайж, тэр долоон хүүтэй байсны гуравдугаар нь онохуй /Ноонох/ үйзэн ноён, түүний зургаан хүүгийн дөрөвдүгээр нь Түмэнхэн хөндлөн цөхүр, түүнд арван гурван хүү байсны дөрөвдүгээр нь Лоёг эрх цөхүр бөгөөд түүний ууган хүү нь Эрдэнэбандид хутагт Лувсанданзанжанцан болно. Ламын гэгээний хоёр дахь дүр нь Лувсанванчинбаатар /1705-1788/, гуравдугаар дүр нь Лувсанцэвээнжав /1789-1846/, дөрөвдүгээр дүр нь Дамбачүлтэм /Ширбазар/ /1847-1861/, тавдугаар дүр нь Лувсанданзан-пэрэнлэйтогмид /Чулуун/ /1862-1907/,зургадугаар дүр Жамьяндорж /1908-1912/, долдугаар дүр Цэрэндорж /1913-1937/ тодорч байжээ...

Ийнхүү цагийн ороо бусгааг дамжин 72 жилийн дараа наймдугаар дүрээр Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын харьяат Болдын 14 настай хүү Эрдэнэбат ламын гэгээний нутгаас тодорлоо. Наймдугаар дүрийг тодруулан 2010 оны 1 дүгээр сарын 23-нд Бурханы орон Энэтхэг Төвд рүү залж эрдэм номд шимтэн сругахаар үдэн гаргалаа. энэ өдөр арвандолдугаар жарны шороон үхэр жилийн Өвлийн адаг улаагчин үхэр сарын шинийн наймны харагчин тахиа өдөр Бээжинг зорьлоо.